Zasady gry w mankalę

Mankala to nie jedna gra, tylko duża rodzina gier znanych od wieków w Afryce i Azji. We wszystkich wyjmujesz kamienie z jednego dołka i wkładasz je po jednym do kolejnych. Nazywa się to rozsiewaniem.

Opisujemy tu wersję, w którą najczęściej gra się w domu: 6 dołków na gracza, po 4 kamienie w każdym i magazyn na każdym końcu planszy. Oware, jedną z najbardziej znanych wersji afrykańskich, znajdziesz w części "Warianty".

Gracze
2
Czas gry
10-20 min
Wiek
6+
Co jest potrzebne
Plansza z dwoma rzędami po sześć dołków i magazynem na każdym końcu oraz 48 kamieni, nasion lub koralików

Aktualizacja: 2 listopada 2026

Cel gry

Zbierz w swoim magazynie więcej kamieni niż przeciwnik. Kamienie trafiają tam na dwa sposoby: przez rozsiewanie i przez bicie.

Plansza i przygotowanie

Usiądźcie naprzeciwko siebie. Połóżcie planszę między wami tak, żeby każde z was miało przed sobą jej dłuższy bok. Rząd sześciu dołków bliżej ciebie jest twój. Twój magazyn to duży dołek na końcu planszy po twojej prawej stronie. Magazyn na drugim końcu należy do przeciwnika.

Do każdego z 12 dołków włóż po 4 kamienie. Razem jest ich 48. Na początku oba magazyny są puste.

Wylosujcie, kto zaczyna. Potem wykonujecie ruchy na zmianę. W następnej partii zaczyna druga osoba.

Twój ruch: rozsiewanie

  1. Wybierz jeden ze swoich dołków, w którym są kamienie. Nigdy nie bierzesz kamieni z rzędu przeciwnika.
  2. Wyjmij z niego wszystkie kamienie.
  3. Wkładaj je po jednym do kolejnych dołków, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Zacznij od dołka tuż obok.
  4. Gdy dojdziesz do swojego magazynu, włóż kamień także do niego. Potem rozsiewaj dalej w rzędzie przeciwnika.
  5. Magazyn przeciwnika omijasz. Nigdy nie wkładasz do niego kamienia.

Co dalej, zależy od tego, gdzie wpadnie ostatni kamień. Możesz dostać dodatkowy ruch, zbić kamienie albo po prostu skończyć ruch.

Jeśli w dołku jest 13 kamieni lub więcej, rozsiewasz je dookoła całej planszy. Opróżniony dołek też dostaje wtedy kamień, jak każdy inny.

Dodatkowy ruch

Jeśli ostatni kamień wpadnie do twojego magazynu, od razu masz jeszcze jeden ruch. Nie ma limitu. Gdy kolejny ruch też skończy się w magazynie, grasz dalej.

Liczy się tylko ostatni kamień. Kamień włożony do magazynu po drodze nie daje dodatkowego ruchu.

Bicie

Jeśli ostatni kamień wpadnie do pustego dołka w twoim rzędzie, spójrz na dołek naprzeciwko, w rzędzie przeciwnika.

  • Jeśli są w nim kamienie, bijesz. Zabierz je wszystkie razem ze swoim ostatnim kamieniem i włóż do magazynu.
  • Jeśli jest pusty, nie ma bicia. Ostatni kamień zostaje tam, gdzie wpadł.

W obu przypadkach ruch się kończy. Bicie nigdy nie daje dodatkowego ruchu.

W każdej innej sytuacji ruch po prostu się kończy. Tak jest, gdy ostatni kamień wpadnie do dołka, w którym były już kamienie, albo do dowolnego dołka przeciwnika.

Przykład: ostatni kamień wpada do pustego dołka, trzeciego w twoim rzędzie, licząc od lewej. Naprzeciwko, w rzędzie przeciwnika, leży 5 kamieni. Wkładasz do magazynu wszystkie 6.

Koniec gry

Gra kończy się od razu, gdy wszystkie dołki w jednym rzędzie są puste. Nie ma znaczenia, czyj to rząd ani czyj ruch go opróżnił. Kończy się nawet wtedy, gdy ostatni kamień wpadł do twojego magazynu.

Osoba, której rząd nie jest pusty, zabiera wtedy kamienie, które w nim zostały, i wkłada je do swojego magazynu.

Policzcie kamienie w obu magazynach. Wygrywa ten, kto ma ich więcej. Kamieni jest 48, więc 25 zawsze daje wygraną. Wynik 24 do 24 to remis.

Warianty

Bicie przy pustym dołku naprzeciwko

Ostatni kamień wpada do pustego dołka w twoim rzędzie, a dołek naprzeciwko też jest pusty. W tym wariancie i tak wkładasz ten jeden kamień do swojego magazynu. Ruch się kończy.

Zamiana stron

Pierwszy ruch daje małą przewagę. Żeby ją wyrównać, druga osoba może zamiast pierwszego ruchu zamienić się z przeciwnikiem stronami. Może to zrobić, gdy pierwsza osoba skończy swoją pierwszą kolejkę, razem z dodatkowymi ruchami. Druga osoba przejmuje wtedy stronę pierwszej, z kamieniami tak, jak leżą. Następny ruch należy do pierwszej osoby, już z drugiej strony.

Oware

Oware to inaczej wari albo awari. Gra się w nie w całej Afryce Zachodniej, na Karaibach, a także na turniejach na całym świecie. Plansza jest ta sama i na początku w każdym dołku też leżą po 4 kamienie. Do magazynów trafiają tylko zbite kamienie.

  • Nie rozsiewasz kamieni do żadnego magazynu, ani swojego, ani przeciwnika.
  • Gdy rozsiewasz 12 kamieni lub więcej, omijasz dołek, z którego je wyjęto.
  • Bijesz tylko w rzędzie przeciwnika. Bicie jest wtedy, gdy po włożeniu ostatniego kamienia w dołku leżą dokładnie 2 albo 3 kamienie.
  • Wtedy sprawdź też dołek przed nim. Jeśli leżą w nim 2 albo 3 kamienie, zbij je również. Cofaj się tak dalej, aż trafisz na inną liczbę kamieni albo dojdziesz do swojego rzędu.
  • Ruch, który zbiłby wszystkie kamienie z rzędu przeciwnika, nic nie bije. Kamienie zostają tam, gdzie leżą.
  • Nie ma dodatkowych ruchów.
  • Jeśli rząd przeciwnika jest pusty, musisz wykonać ruch, który da mu kamienie. Jeśli nie masz takiego ruchu, zabierasz wszystkie kamienie ze swojego rzędu i gra się kończy.

Wygrywa osoba, która pierwsza zbije 25 kamieni. Wynik 24 do 24 to remis. Jeśli te same ruchy ciągle się powtarzają, możecie umówić się, że kończycie grę. Każda osoba zabiera wtedy kamienie ze swojego rzędu.

Częste pytania

Ile kamieni wkłada się do każdego dołka?

Po cztery do każdego z 12 małych dołków, czyli razem 48. Na początku magazyny są puste. Na pierwszą, krótszą partię wystarczą po 3 kamienie. Na dłuższą spróbuj po 5 albo 6.

Czy wkłada się kamień do magazynu przeciwnika?

Nie. Magazyn przeciwnika zawsze omijasz. Rozsiewane kamienie trafiają tylko do twojego magazynu i do 12 dołków.

Kiedy dostajesz dodatkowy ruch?

Gdy ostatni kamień wpadnie do twojego magazynu. W ten sposób możesz zrobić kilka ruchów jeden po drugim. Bicie nie daje dodatkowego ruchu.

Co, jeśli ostatni kamień wpadnie do pustego dołka, a naprzeciwko też jest pusto?

W podstawowych zasadach nic nie bijesz, a ostatni kamień zostaje w twoim dołku. Niektórzy i tak wkładają ten jeden kamień do magazynu. Zobacz wariant "Bicie przy pustym dołku naprzeciwko".

Co, jeśli ostatni kamień wpadnie do pustego dołka przeciwnika?

Nic się nie dzieje, ruch po prostu się kończy. Bijesz tylko wtedy, gdy ostatni kamień wpadnie do pustego dołka w twoim rzędzie.

Kto dostaje kamienie, które na koniec zostały na planszy?

Osoba, w której rzędzie leżą. Przed liczeniem trafiają do jej magazynu. W niektórych domach dostaje je ten, komu skończyły się kamienie. Gdzie indziej nikt ich nie liczy. To zasady domowe, więc ustalcie je przed grą.

Czy gra kończy się od razu, gdy jeden rząd jest pusty?

Tak, według podstawowych zasad kończy się od razu. Niektórzy gracze grają jednak dalej, aż osoba, która ma ruch, nie ma czym się ruszyć. Tak działa też wiele gier w internecie. Ustalcie to przed partią.

Co się dzieje, gdy w dołku jest 13 kamieni lub więcej?

Rozsiewasz dookoła całej planszy i omijasz magazyn przeciwnika. Opróżniony dołek dostaje kamień jak każdy inny. Przy dokładnie 13 kamieniach ostatni wpada właśnie do niego, czyli do pustego dołka. W dołku naprzeciwko leży co najmniej jeden kamień, włożony tam w tym samym ruchu, więc zawsze bijesz.

Kto zaczyna?

Nie ma tu stałej zasady. Przed pierwszą partią wylosujcie, kto zaczyna, a potem zaczynajcie na zmianę. Pierwszy ruch daje małą przewagę. Wyrównuje ją wariant "Zamiana stron".

Czy mankala to jedna gra?

Nie. Mankala to rodzina setek gier w rozsiewanie, z Afryki, Azji i innych stron świata. Gra sprzedawana w wielu sklepach jako mankala to domowa wersja opisana tutaj. Inne znane odmiany to na przykład oware i bao.

Jak wygrać w mankalę?

Najpierw szukaj dołka, z którego ostatni kamień trafi dokładnie do magazynu, bo to daje dodatkowy ruch. Pilnuj pustych dołków przeciwnika. Nie zostawiaj naprzeciwko nich dołka z wieloma kamieniami, jeśli przeciwnik może trafić do nich ostatnim kamieniem. Pod koniec opłaca się trzymać kamienie w swoim rzędzie, bo liczą się dla ciebie.

Czy można grać bez planszy?

Tak. Dołki zastąpi wytłaczanka na 12 jajek, a magazyny dwie miseczki. Zamiast kamieni wystarczą ziarna fasoli, guziki albo drobne kamyki. Potrzebujesz ich 48.

Zapisuj rozgrywki

Zapisuj partie każdej gry, w którą grasz. Zobacz, kto najczęściej wygrywa i w co gracie najwięcej.

Zacznij za darmo Zobacz Arbitra zasad w demo